De wereld is rond – Jo Caudron

Het is 16 april 2020 en ik heb zojuist als juryvoorzitter van de managementboekverkiezing van het jaar het winnende managementboek online bekend mogen maken. Het is Jo Caudron geworden met diens boek ‘De wereld is rond.
Het zijn interessante en beangstigende tijden”, zo begint Caudron zijn boek. Mooier had hij zijn beginzin niet kunnen formuleren in dit Coronatijdperk. Let wel: Caudron schreef zijn boek in 2019 maar als jury vonden wij dit boek ook in dit Coronatijdperk van grote waarde.
Persoonlijk vond ik dit een zeer verrassend boek. Origineel maar ook zeer authentiek: de auteur komt met eigen en oorspronkelijke ideeen aanzetten. Weliswaar roept hij diverse malen dat hij geen wetenschapper is, maar hij praat geen onzin. Zeer waardevol vond ik het ‘door redeneren’ daar waar Hans Rosling (in: ‘Feitenkennis) destijds stopte: dat we in het Westen -ondanks onze welvaart- over zijn gegaan van optimisme naar pessimisme vanwege de angst om te verliezen wat we hebben gerealiseerd.

Caudron legt uit dat we de trage verbeteringen van de wereld niet zien, maar wel de afwijkingen die tot een negatief patroon leiden in onze perceptie. De media spelen daarbij een grote rol, veelal negatief. Immers goed nieuws is geen nieuws. Dus worden de afwijkingen elke dag opnieuw de ether in geslingerd om onze behoeften naar sensatie te bevredigen. We checken de feiten niet of nauwelijks -dat doen de media ook voor ons- en laten ons leiden door onze emoties en reageren op allerlei impulsen. De psycholoog en oud Nobelprijswinnaar Kahneman heeft dat al keurig beschreven in diens standaardwerk (‘Ons feilbare denken’) en stelt dat we ons laten leiden door Systeem 1 dat snelle beslissingen neemt op basis van gevoel en emoties. Systeem 2 is ons reflectieve systeem dat rationeel is, regels volgt, berekeningen maakt maar zich ook moet inspannen en een beperkte capaciteit heeft. Het punt is dat Systeem 2 alles gelooft wat Systeem 1 ziet, hoort en denkt.
De Belg Caudron is geen psycholoog maar een digitaal ondernemer die organisaties helpt met zijn bedrijf om transformaties door te maken. Wat mij persoonlijk aansprak in dit boek is dat Systeem 2 niet de overhand kreeg waarbij ik als lezer op basis van allerlei berekeningen en statistieken -uitmondend in extrapolaties- een berekende toekomst voorgeschoteld krijg. Nee, Caudron heeft het op een andere boeg gegooid. Hij beschrijft niet meerdere scenario’s van de toekomst, maar één. Eén met een hoopvol en optimistisch perspectief. Een toekomst gebaseerd op inspiratie en vertrouwen, die we als maatschappij zouden kunnen nastreven. In die toekomst ziet hij drie pijlers waar de nodige transformaties (‘stormen’) hebben plaats gevonden: werk, wonen en mobiliteit.
Een paar essenties uit zijn gedachtegoed geef ik hier weer over deze onderwerpen. Met betrekking tot werk zullen we een flexibele mindset moeten aangaan. We moeten met z’n allen gaan nadenken over de vraag wat het betekent dat mensen gezond ouder worden. Het onderwijs zal hier op in moeten spelen. Niet door op de ingeslagen weg kennis te blijven overdragen maar door leerlingen voor te bereiden op onzekerheden en tegenslagen. Op het gebied van wonen pleit de auteur voor de overgang van lineair wonen naar circulair wonen. We moeten in de rondte gaan wonen in plaats van aan een rechte lijn en rechte weg. Dat is volgens Caudron goedkoper, geeft minder files en dus ook een lagere uitstoot. De derde pijler waarover een storm zal razen, is mobiliteit. Zijn aanbeveling is meer dan helder: we zullen geen auto meer als bezit moeten nemen maar de auto als een dienst moeten zien. De consequentie daarvan is dat meerdere mensen gebruik maken van dezelfde auto.
Maar ja, diezelfde auto gaf ons (het gevoel van) vrijheid en is een enorm statussymbool. Afstand ervan nemen zal lang niet gemakkelijk worden. De auto kent diverse nadelen zoals: klimaatonvriendelijk, duur, slecht voor de gezondheid (ivm fijnstof) en de vele ongelukken.  Caudron meldt dat er al nieuwe generaties zijn die minder affiniteit hebben met de auto als bezit.
In ‘De wereld is rond’ biedt Caudron ons een perspectief waar we wel wat voor moeten doen en moeten laten. Vastgeroeste patronen kunnen opgeven, gaan hier een rol van betekenis spelen. Loslaten en opgeven waar we vertrouwd mee zijn geworden, zullen the name of the game zijn.  Systeem 1 ligt op de loer en zal kiezen voor gemak. Laten we niet vergeten dat het dit systeem was dat ons heeft geholpen de evolutie te overleven.

Peter de Roode