Leren 4.0 en eigenaarschap vertonen

We kennen allemaal het schoolse leren: boeken bestuderen, kennis opdoen, kennis toetsen en beoordeeld worden. Oppervlakkig gezien lijkt het de enige manier van leren. Maar het is een vorm van leren die niet langer geschikt is in deze complexe en onvoorspelbare wereld. Patricia McLagan legt in haar boek ‘Unstoppable You’ uit dat we naar een andere vorm van leren toe moeten. Naar leren 4.0. Wat zijn die andere vormen van leren dan? Onder leren 1.0 verstaat zij nieuwsgierigheid, trial en error en imitatie. Baby’s passen deze vorm van leren toe. 2.0 leren is het schoolse leren waarbij het niet alleen gaat om studievaardigheden maar ook om sociale goedkeuring en vooral leren ‘binnen een framework van anderen’. 3.0 leren is het leren dat je doet na je school. Je bent zelfsturend, je bepaalt je eigen prioriteiten in je leven, stelt doelen en je herkent situaties die leren vereist. Maar deze vormen, aldus McLagan zijn niet toereikend om individuen en organisaties zich goed aan te laten passen aan de eisen die worden gesteld vanuit de omgeving. Kenmerkend voor 4.0 leren is dat je kennis hebt van de werking van de hersenen. Dat je weet wanneer je routinematig moet werken en wanneer je je moet inspannen om patronen te doorbreken. De 4.0 lerende kent zichzelf, dat uit zich onder andere in kennis hebben van de eigen tekortkomingen als ook het inzicht hebben in de eigen talenten.


Wat ik hier interessant aan vind is dat 4.0 leren ondersteuning van vernieuwing èn stabiliteit praktiseert. Ik kom in menig organisatie dit onderscheid tegen als ware het twee totaal verschillende menstypen. Maar het is als Yin-Yang, vernieuwing èn stabiliteit, lange èn korte termijn, mannelijke èn vrouwelijke waarden. De 4.0 lerende kan tegenstrijdige perspectieven verenigen.
De 4.0 lerende leert zijn oordeel uit te stellen, gaat eerst onderzoeken en stelt vragen. Daarmee bewaart hij zijn vrijheid van gedachten en vertoont hij eigenaarschap.
In deze wereld van nepnieuws geen onbelangrijke vaardigheid, dunkt me. Scholen zouden daarmee kunnen (moeten?) starten om in dit post-truth-tijdperk leerlingen op te leiden de vraag te leren stellen: “Waar baseer je dat op?” en niet alles voor zoete koek te slikken. We zien hier het schrille contrast met het 2.0 leren, waarbij er juist veel zoete koek is en de leerkracht of docent de expert is die als enige de unieke kennis mag overdragen.


Wat mij vooral aanspreekt in het 4.0 leren is dat er continu een appèl wordt gedaan om uit je comfortzone te vertrekken. Zoals de mytholoog Joseph Campbell het had over ‘The call to adventure’ zo heeft McLagan het over ‘De oproep tot leren’.
Een ander interessant punt dat veel bedrijven zal aanspreken betreft het onderwerp ‘feedback’. Zij schrijft dat feedback geven of ontvangen misschien (ze is niet stellig!) alleen maar zin heeft met een 4.0-lerende mindset. Een fraaie gedachte die het verdient om verder uitgewerkt te worden. Veel 2.0 lerenden (en dat zijn niet alleen scholieren of studenten) voelen zich bedreigd of persoonlijk aangesproken wanneer ze kritische feedback krijgen. We kunnen hele volksstammen naar ‘de cursus feedback geven’ sturen, maar we weten tegelijkertijd dat het niet of nauwelijks zal plaats vinden in de praktijk.

McLagan gaat nog een stap verder door het voorstel te doen om een zogenaamd ‘Odysseus-contract’ op stellen: een overeenkomst met een 3e partij -of met jezelf- dat jou helpt om je lange termijn doelen te behalen, zelfs als je verleid wordt om iets anders te willen doen. Die 3e partij, collega, partner, leidinggevende of wie dan ook, gaat je op een bepaald moment dus van feedback voorzien. En vooral op het moment dat het moeilijk wordt, dat je dreigt uit te glijden of te verslappen. Net zoals Odysseus die van tevoren aan zijn bemanning had gevraagd hem vast te binden aan de mast om de verleiding van de onweerstaanbare sirenen te weerstaan.
Tot slot stelt Mclagan dat de 4.0-lerende de verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen wereld, maar ook kijkt naar ondersteuning van anderen. Maar hij wacht er niet op dat anderen zijn wereld perfect maken, hij houdt de regie in eigen hand. Eigenaarschap noemen we dat.

Peter de Roode